Veilig en groen: zo gaan brandpreventie en natuurontwikkeling samen

12-02-2026 | Nieuws

Op het eerste oog lijken brandveiligheid en biodiversiteit tegenpolen die niet op een vakantiepark te verenigen zijn. Het programma Vitale Vakantieparken en de Veiligheidsregio’s in Gelderland trokken samen op om te onderzoeken of het toch mogelijk was. De conclusie? ‘Brandveiligheid en biodiversiteit gaan op veel vlakken verrassend goed samen.’ De samenwerking resulteerde in een praktische handreiking waar vakantieparkeigenaren stapsgewijs mee aan de slag kunnen.

Kans op natuurbrand neemt toe

Op de Veluwe komen natuurbranden steeds vaker voor. In het vroege voorjaar van 2025 ging 130 hectare aan heide in Ede in vlammen op. Deze ontstond als gevolg van de toenemende droogte: maart 2025 was de droogste maand ooit gemeten. En ook door de toenemende hitte neemt het risico toe. Een smeulende barbecue bij een vakantiewoning kan op een warme zomeravond zorgen voor een brandgevaarlijke situatie. En de katalysator onder een auto die geparkeerd staat op hoog droog gras geeft kans op brand. De aandacht voor brandveiligheid is daarom de laatste jaren toegenomen.

Zo kregen de drie veiligheidsregio’s in Gelderland in 2023 van de provincie en de gemeenten de opdracht om samen met hen de gebiedsgerichte aanpak voor natuurbrandbeheersing vorm te geven. Een onderdeel daarvan was voorlichting van de brandweer bij alle kwetsbare plekken op de Veluwe; locaties waar mensen dichtbij de natuur leven. Klaas Noorland, projectleider bij VNOG: ‘Het belangrijkste van de bezoeken op vakantieparken was het creëren van bewustzijn op het risico op brand. Daarbij gaven we onder andere advies om brand te voorkomen en bespraken we waar een ontruimingsplan aan moet voldoen als er toch sprake is van brand.’

Meer biodiversiteit

Tegelijkertijd stimuleert het programma Vitale Vakantieparken (VVP) vakantieparken om natuurinclusiever te worden. Dat gebeurt met steun van Regio Dealgelden en is nodig, omdat de biodiversiteit op de Veluwe achteruitgaat. Parken kunnen daaraan bijdragen door hun beplanting beter te laten aansluiten op de planten die van nature op de Veluwe groeien. Dat levert niet alleen natuurwinst op, maar ook een betere beleving voor gasten: de natuur waar zij voor komen, begint dan al op het park.

Al gauw merkten de brandweer en VVP dat ze met verschillende verhalen naar de vakantieparken kwamen. ‘De veiligheidsregio adviseerde bijvoorbeeld om dood hout weg te halen, gras kort te houden en blaadjes te vegen. Die vormen brandstof,’ zegt Sylvie Uenk, projectleider bij VVP, ‘Terwijl wij juist kruidenrijk grasland adviseren voor meer bijen en insecten. Ook stimuleren we om takkenrillen aan te brengen, die uit dood hout bestaan, omdat ze een schuilplaats bieden voor reptielen en kleine zoogdieren. En bladeren op de grond bieden voeding van de bosbodem en een schuilplaats voor kleine dieren.’

Samenwerken

Daarom werd besloten om samen te verkennen hoe biodiversiteit, beleving en brandveiligheid wel samen kunnen gaan en hoe dat vertaald kon worden tot een concrete handreiking voor vakantieparken. Sylvie: ‘Als eerste hebben we samen in twee clusters van vakantieparken, midden in de natuur in Ermelo en Hoenderloo, een aantal vakantieparken bezocht. Deze clusters liggen op kwetsbare plekken op de Veluwe. En we hebben met elkaar gesproken over de verschillende perspectieven.’

Daarbij werd een adviesbureau voor natuur en landschap ingeschakeld. Het eerste gesprek toonde vooral de verschillen in opvattingen tussen de verschillende organisaties, zegt René Harleman, landschaps- en natuuradviseur van het bureau. ‘Er was verbreding van ieders perspectief nodig.’ Dat is gelukt.
Sylvie: ‘We hebben wel elkaars taal moeten leren spreken. Maar kennis is de sleutel tot verbinding gebleken. Die heeft geleid tot meer wederzijds begrip.’
Klaas: ‘We hebben altijd gezocht naar balans tussen de diverse belangen.’

En dan blijkt dat brandveiligheid en biodiversiteit helemaal niet tegenstrijdig aan elkaar hoeven te zijn, maar elkaar zelfs kunnen versterken. Klaas Noorland: ‘Vanuit natuurbrandrisicobeheersing werken we vanuit het idee dat de natuur zijn eigen weerbaarheid moet realiseren. En dat kan goed, omdat er natuur is die niet zeer brandgevaarlijk is, maar die een remmende functie (kan hebben). Dat zijn veelal inheemse soorten.’

Een voorbeeld waar brandveiligheid, beleving en biodiversiteit hand in hand gaan is de coniferenhaag, een veelgebruikte erfafscheiding op vakantieparken. ‘Die is brandversnellend, draagt niet bij aan biodiversiteit en geeft ook geen Veluwebeleving. Deze vervangen door bijvoorbeeld een struweelhaag, met een mix aan planten, geeft winst op alle gebieden,’ legt Sylvie uit. 

Van naald- naar loofbomen

Maar het is niet altijd zo eenvoudig. ‘Natuurbrandveiligheid is complex,’ legt Klaas uit. ‘Het is niet een gegeven maar situatie- en omgevingsafhankelijk. Neem een loofboom, zoals de inlandse eik. Dat is een inheemse soort, goed voor de biodiversiteit en geeft de beleving van de Veluwe. Maar qua brandveiligheid is die complex. In de zomer werkt hij brandremmend: het bladerdak remt een natuurbrand omdat er veel vocht in de bladeren zit. Maar in het voorjaar, als de bladeren op de grond liggen, fungeren ze bij droogte als brandstof.’

De bladeren helemaal weghalen is geen goed idee, omdat daarmee een schuilplaats voor bijvoorbeeld egels verdwijnt. ‘Daarbij is het zoeken naar balans en adviseren we nu om dood plantmateriaal in ieder geval wel te verwijderen rondom gebouwen, vanaf platte daken en uit dakgoten,’ zegt Klaas.

De situatieafhankelijkheid wordt door de klimaatverandering ook nog eens onvoorspelbaarder. Perioden van lange droogte wisselen af met extreem natte periodes. Klaas: ‘We zijn in sommige opzichten nog zoekende, dat doen we samen met wetenschappers en natuurbeheerders.’

Praktische handreiking

De ontwikkelde kennis is vertaald naar een handreiking voor vakantieparkeigenaren. Die is zo opgebouwd dat eigenaren klein kunnen beginnen. René: ‘De basis is de keuze voor inheemse beplanting. Je kunt bijvoorbeeld stap voor stap naaldbomen vervangen door loofbomen. Of beginnen met het vervangen van een coniferenhaag. We hebben een inheemse beplantingslijst opgenomen in de handreiking met bomen, struiken en zelfs kruiden die van nature op de Veluwe passen en minder brandgevoelig zijn.’

Vier schaalniveaus

Om een park brandveiliger te maken, wordt naar meerdere schaalniveaus gekeken. Allereerst naar het park in zijn omgeving, het zogenoemde omgevingsniveau. Ligt het park in een naaldbos of in een loofbos? Is er rondom het terrein een zone aanwezig waar brand zich minder gemakkelijk kan verspreiden?

Op parkniveau zijn er inrichtingsprincipes voor onder meer de vluchtwegen voor mens en dier, en de toegankelijkheid voor brandweerwagens. Ook is er op dit niveau aandacht voor singels van inheemse soorten en kruidenrijke veldjes.

Bij het kavelniveau komt de inrichting van tuinen en velden aan bod waaronder de erfafscheidingen en heggen, groene daken en het gebruik van barbecue’s en (kamp)vuurplaatsen.

Op elementniveau wordt nog verder ingezoomd. Sylvie: ‘Denk hierbij aan elektriciteitshuisjes, gastanks en elektrische laadpalen, maar ook aan natuurelementen zoals vogelbosjes en takkenrillen.’

Compartimenteren

Een voorbeeld waarin brandveiligheid, biodiversiteit én beleving goed samen gaat, is het principe van ‘compartimenteren’. In dit inrichtingsprincipe wordt het vakantiepark opgedeeld in verschillende gebiedjes. Tussen deze zogenaamde compartimenten liggen open zones en minder brandbare beplanting. Bij het ontstaan van een brand kan deze minder makkelijk overslaan van het ene naar het andere compartiment. Tegelijkertijd krijgt de recreant een afwisselend en groen park waar ruimte is voor verschillende leefomgeving voor planten en dieren.

Herten op de camping

Op camping De Wildhoeve in Emst wordt al twintig jaar gewerkt aan een biodiverser en brandveiliger park. ‘Ik ben bang voor brand, dus een brandveilig park heeft voor mij prioriteit,’ zegt eigenaar Karin van der Kaaden. Ook een natuurlijke camping was een grote wens. Als lid van de commissie Risicobeheersing Natuurbranden Veluwe vanuit HISWA RECRON (ondernemersorganisatie voor bedrijven in watersport en recreatie), deed ze veel kennis op over beide thema’s. ‘Dat ga je toch ook vertalen naar je eigen park.’

Zo hebben Karin en haar man de parkeerplaats heringericht. Ook zijn de naaldbomen stapsgewijs vervangen door loofbomen. ‘We hebben alleen nog een paar beeldbepalende naaldbomen staan, die gaan pas weg als ze ziek worden.’ En het plaatsen van hazelaars, een struik die van nature op de Veluwe voorkomt, heeft er toe geleid dat reeën langs de singels van de camping verschijnen. Karin: ‘Ze knabbelen van de hazelnoten, een prachtig beeld.’

Waar de handreiking voor vakantieparken die beginnen met brandveiligheid en biodiversiteit vaak een basisdocument vormt, is die voor de Wildhoeve vooral een handig naslagwerk. ‘Omdat we zelf al lang met dit thema aan de slag zijn, hebben we veel zaken al op orde. Maar als we nieuwe planten willen, kijken we altijd in de lijst met planten die zowel goed zijn voor de biodiversiteit als brandvertragend werken. Een handige checklist.’

Waar liggen nog kansen?

Een brandveiliger inrichting van het park start met bewustwording bij de ondernemers. Het parkbezoek is daarin heel belangrijk. Ondernemers die advies hebben gekregen, gaan er mee aan de slag. Klaas: ‘Al hebben we al best veel vakantieparken bereikt, het mogen er meer zijn.’ Sylvie: ‘We zien een aantal parken met eigenaarsverenigingen al mooie stappen zetten, maar we willen graag meer van deze parken bereiken. Dat is iets lastiger vanwege het versnipperde eigendom van de kavels op het park. We zien hier vooral kansen in het vervangen van coniferenhagen. Deze gaan steeds vaker dood door de droogte.  Het is mooi dat er steeds vaker gekozen wordt om ze door gebiedseigen beplanting te vervangen. We helpen daarbij met plantprojecten, samen met Landschapsbeheer Gelderland.’

Voor vakantieparken met eigenaarsverenigingen is een eigen video beschikbaar met daarin tips voor het vergroten van de biodiversiteit en brandveiligheid.   

Tot slot hoopt Sylvie dat vergunningsprocedures voor de kap van bomen sneller doorlopen kunnen worden. ‘Als er bomen gekapt moeten worden voor meer inheemse soorten is vaak een vergunning nodig.  Wat begrijpelijk is, de natuur moet beschermd. Maar het gevolg is dat een vakantieparkeigenaar soms verzandt in procedures bij de aanpak van brandveiligheid. De wens is om samen met overheden te kijken of dit slimmer kan.’

Landelijke navolging

De afgelopen jaren is meer wederzijds begrip en samenwerking ontstaan tussen de veiligheidsregio’s, VVP en gemeenten, waardoor het gezamenlijke verhaal over brandveiligheid een sneeuwbaleffect kreeg. Vitale Vakantieparken en de veiligheidsregio hopen dat het sneeuwbaleffect nog groter wordt. Sylvie: ‘Het zou mooi zijn als onze aanpak landelijke navolging krijgt.’

Benieuwd naar de handreiking 'Hoe richt ik mijn park slim in' of meer weten?

meer over brandveiligheid